Saturday, August 5, 2017

मनातलं मुखपुस्तकाच्या पानावर...

मनातलं मुखपुस्तकाच्या पानावर...

नुकतेच विजयनगर चंद्रशेखर गणेशोत्सवाचे 51 वे वर्ष आनंदात पार पाडले. त्या निमित्ताने मंडळाविषयी कृतज्ञता व्यक्त करते आहे.
मंडळी, सतत 51 वर्ष असा उत्सव चालु ठेवणे हे सोपे नाही.
लहानपणी आम्ही अशा मोठ्या काॅलनीमध्ये रहात नाही म्हणून खूप चुटपुटायचो. पण 1999 ला लग्नानंतर इथे आले आणि गेली 16 वर्ष गणेशोत्सवाची मजा, बरेच वर्ष लांबून,  नेहमी 100% प्रेक्षक बनून तर कधी सक्रिय सहभागी होऊन अनुभवते आहे....पण त्याची लज्जत खरोखर अवीट आहे!
उत्सव एक शाळाच आहे जणु...
Event Management शिकायला कुठे बाहेर जायला नको. मंडळाचे सर्व कार्यकर्ते बाहेरच्या कार्यक्रमात नक्कीच उजवे ठरत असतील. मग ते रोजची आरती असो, काकड आरती असो, सजावट असो, हळदीकुंकु असो, विविध स्पर्धा असोत, स्थानिक कार्यक्रम असोत की श्रींची आगमनाची आणि विसर्जनाची मिरवणुक असो... सगळंच कसं उत्साहात चालु असतं. हे सगळं करताना प्रत्येकाच्या प्रेरणा वेगवेगळ्या. कोणी भाऊक गणेशभक्त असतात तर कोणी मित्रमैत्रिणींना भेटण्याच्या ओढीने खाली उतरतात, कोणी वैचारिक मतप्रदर्शनासाठी तर कोणी अंगच्या कलागुणांचे प्रदर्शन करण्यासाठी. आपापले उद्योग, व्यवसाय, अभ्यास, परीक्षा, आजारपण असं सगळं संभाळून सगळे उत्सवमय झालेले असतात.
घरी बायको 'किती वेळ कट्ट्यावर काढता' म्हणून वैतागलेली असते, आई, 'अभ्यास' करत नाही म्हणून रागवत असते, बायका फार वेळ बाहेर असल्याने घरची घडी थोडी विस्कटलेली असते...अशा सगळ्यातून उत्सव निर्विघ्न पार पाडण्याची जबाबदारी प्रत्येक जण यथा शक्ती घेतो हे खरोखर कौतुकास्पद आहे.
काळानुरूप उत्सवाचे स्वरूप बदलत गेले असेल पण बदल ही आयुष्यातली अतिशय आवश्यक प्रक्रीया आहे. तसंच हे सगळं करताना काही चुका होतात, पण चुकण्यातूनच सगळे 'घडत' आहेत हे महत्वाचे! असे घडलेले हिरे आपण जाणतोच. बऱ्याच जणांना Stage fear असते, समाजात मिसळण्याची भीती असते अशांसाठी हा उत्सव प्रभावी औषध आहे.
उत्सवाचे स्वरूप असे असावे, तसे असावे असं बाहेरून सुचना देणे खूप सोपे आहे पण प्रत्येकाने एकदातरी ह्यात स्वतःला झोकून देऊन बघावे मग त्यातले कष्ट, त्यातले ताणतणाव आपण समजून घेऊ शकु आणि मग मिरवणुकीत शिस्तबध्द लेझिमपथक, ध्वजपथक, टिपरीपथक किंवा ढोलपथक याचा आस्वाद घेतला तरी  DJ अनावश्यक वाटणार नाही....
अनेक महीन्यांचे नियोजन, प्रत्यक्ष उत्सवाचे दमछाक करणारे अकरा दिवस आणि बाप्पांना साश्रु निरोप देताना  गाण्याच्या शब्दांकडे पूर्ण दुर्लक्ष करून, स्वतःला विसरून, केवळ मस्तीभऱ्या तालावर पावलं थिरकवत, धम्माल 'गणपती डान्स' करण्याचा हक्क तर सर्वांना हवाच! खरंतर तसं नाचणं पण खूप अवघड असतं...
गेटपाशीच हे सगळं थांबतं आणि मग पुन्हा सगळे जबाबदारपणे श्रींना सोडून येतात....पुन्हा एकदा घरी परततात पुढच्या वर्षीच्या गणेशोत्सवाची वाट बघत... गणपती बाप्पा मोरया!!!!

Monday, June 26, 2017

'स्वच्छ भारत'च्या निमित्ताने....

#swachhabharat
'स्वच्छ भारत'च्या निमित्ताने....

विजयनगरचा "शुन्य कचरा प्रकल्प" हा इतर अनेक अशा प्रकारच्या प्रकल्पांपेक्षा वेगळा आहे. त्याचे मुख्य कारण म्हणजे  रहिवाश्यांनी ह्या प्रकल्पासाठी आवश्यक तो खर्च करण्याची तयारी दाखवल्याचा सुज्ञपणा! कार्यकारी मंडळाचा पुढाकार, स्वयंसेवकांचे योगदान व सकारात्मक प्रचार आणि  सुजाण नागरिकांचा उत्स्फूर्त सहभाग हे आपले यशाचे गमक आहे.

आपल्यानंतर आपल्यापासून प्रेरणा घेऊन सुरू झालेले काही प्रकल्प चुकीच्या दिशेमुळे बंद पडायच्या मार्गावर आहेत. किंवा काही आपल्या आधी सुरु होऊनही फारशी प्रगती करू शकले नाहीत अथवा कधीच बंद पडले. 'दिशा चुकीची' अशा करता म्हटले आहे की मुळातच असे प्रकल्प फुकटात व्हावेत किंवा कमीत कमी खर्चात व्हावेत किंवा असा प्रकल्प करून किती फायदा होणार अशा फाजील प्रश्नांवर ते उभे राहिले.

वास्तविक आपण आपले घर व स्वत: ला स्वच्छ ठेवण्यासाठी किती काय काय करतो... जसे की झाडु-पोछा करायला कामावर पगार देऊन कामवाली बाई नेमतो, फिनेल सारखी केमिकल्स विकत घेऊन वापरतो, साबण, शॅम्पुची तर घरी रेलचेल असते, परफ्युमस्, अत्तरे, डिओ, रुम फ्रेशनर अशा सुगंधी वस्तु आपल्या जीवनावश्यक गोष्टींमध्ये जाऊन बसल्या आहेत. मग आपला परिसर स्वच्छ ठेवण्यासाठी एखादा उपक्रम राबवताना फुकट व्हावा, कोणीतरी दुसऱ्याने खर्चाची जबाबदारी घ्यवी, सुका कचरा विकून पैसे मिळावे किंवा ओल्या कचऱ्यापासून बनलेले खत विकून आपल्याला फायदा व्हावा अशा अपेक्षा का असाव्या?

आपण आपला सुका कचरा आकार संघटनेला फुकट देतो. त्यांच्या केंद्रावर कचरावेचक त्याचे वर्गीकरण करतात. व तो कचरा Recyclers ना विकून त्यातून त्यांना उत्पन्न मिळते. ही एका अर्थाने समाजसेवाच नाही का?

ओल्या कचऱ्यापासून खत बनवण्यासाठी आपल्याकडे स्त्री मुक्ती संघटनेच्या ३ परिसर भगिनींची नेमणूक करण्यात आली आहे. मुळात वर्षानुवर्षे कचरा उपसणाऱ्या कचरावेचकांना संघटित करून त्यांना खतनिर्मितीचे धडे देऊन स्त्री मुक्ती संघटनेने त्यांच्यासाठी उपजिविकेचे साधनच तयार केले आहे. अशा परिसर भगिनींची आपण पगार देऊन नेमणूक केली आहे. आपल्याला ५०० कुटुंबीयांना ३ परिसर भगिनींची आवश्यकता आहे. इतरांना कमी जास्त लागू शकतात. तसेच त्यांच्यावर देखरेख ठेवणाऱ्या स्त्री मुक्ती संघटनेच्या पर्यवेक्षिका यांचे मानधन आणि आता AGM नंतर नेमलेल्या व्यवस्थापकाचे मानधन, तसेच खताच्या हौदांची डागडुजी, पावसाळी शेड असा सगळा खर्च धरूनसुद्धा प्रत्येक कुटुंबाला दर महिन्याला  १०० रुपयांपेक्षा कमी खर्च येतो. (खरंतर महिन्यातून कुटुंबातील सर्वांना दोन वेळा वडापाव आणला तरी याहून जास्त खर्च होईल)
पण असे असूनसुद्धा स्वत: ला जास्त सुशिक्षित आणि जास्त श्रीमंत समजणाऱ्या इतर ठिकाणी, वर सांगितल्याप्रमाणे चुकीची दिशा दाखवली गेल्याने लोक खर्च करायला तयार नाहीत म्हणून प्रकल्प बंद पडत आहेत.

या तुलनेत विजयनगरने दाखवलेली खर्च करण्याची तयारी कौतुकास्पद आणि स्वागतार्हच आहे आणि आपण सुसंस्कृत असल्याचा एक छोटासा दाखलाच आहे!

आमची सोसायटी पण खत फुकट देत नाही कारण फुकट मिळणाऱ्या गोष्टींना किंमत राहत नाही. त्याबदल्यात नाममात्र रक्कम प्रकल्पासाठी देणगी म्हणून घेतली जाते. पण त्यातून केवळ नाममात्र रक्कम मिळते. खत सोसायटी मधील झाडांसाठी वापरले जाते हा एक फायदा आहेच.

अजूनही काही ठिकाणी असे प्रकल्प होत असतीलच. अशा प्रकल्पांची जास्तीत जास्त माहिती इतरांना होऊन तिथेही असे प्रकल्प सुरू होणे आवश्यक आहे. काही वर्षांनी विशेष तंत्रज्ञान आले की घनकचरा व्यवस्थापन याहून सोपे आणि सरकारी यंत्रणेने होईल अशी अाशा करायला काहीच हरकत नाही.
पण तुर्तास आपणच यासाठी सरकारी यंत्रणेला हातभार लावावा ही काळाची गरज आहे!

सुकृता

Demonitization

"काळ्या पैशाच्या नावाने", "भाबडा आशावाद तारेल? " हे दीक्षानंद भोसले यांचे लेख केवळ,  'विरोध सक्षम हवा' म्हणून केलेला प्रयत्न वाटला. जनता सुज्ञ आहे. "संधी मिळाली असती तर आपणही काळी माया जमा केली असती का? " असा प्रश्न त्यांना पडतो. पण ज्यांची सद्सद्विवेक बुद्धी जागृत असते त्यांना अशा संधी संधी वाटत नाहीत. काळी माया जमवावी असं त्यांना वाटतही नाही. नकळत आपले काही चुकले असे वाटले तरी टोचणी लागते. काळा पैसा जमा करणाऱ्यांविषयी "राग असणे" याला भोसले "आसुया असणे" म्हणतात याचे आश्चर्य वाटते. रांगबळींविषयी सर्वांनाच सहानुभूती आहे. पण त्याला मोदी जबाबदार की 'नवीन चलन' बॅंकेच्या मागच्या दाराने परस्पर नेणारे धनदांडगे? तशाही एवढी लोकसंख्या असलेल्या देशाला रांगा नवीन नाहीत. पंढरपुर, शिर्डी, तिरुपति काय किंवा सिद्धिविनायक दर्शनासाठीच्या रांगा, बिले भरायच्या रांगा, तिकिटांच्या रांगा, प्रवेशाच्या रांगा; सर्व सामान्यांना रांगा लावाव्या लागतातच. मग आत्ताच का त्यांचं असं भांडवल?
सर्वसामान्य हे सुद्धा विचार करतात, ती काही फक्त विद्वानांची (Intellectuals) मक्तेदारी नाही.
राहिली गोष्ट देशप्रेमाची. तर स्वत: चे ते देशप्रेम आणि इतरांचे ते 'उफाळून आले' वगैरे शब्द का? देशप्रेम ही एक भावना आहे. छोट्या छोट्या गोष्टीतून ती व्यक्त होऊ शकते. आपल्या देशातील नागरिकांना त्रास होणार नाही असे वागणे म्हणजे देशभक्तीच आहे की. आपल्याला दिलेले काम योग्य रितीने पूर्ण करणे, वाहतुकीचे नियम पाळणे, बेकायदेशीर कामे न करणे... असे चांगले वागणारे कित्येक सज्जन असतात,  त्यांचा हे असे 'देशप्रेमाचा ज्वर' असे शब्द वापरून आपण अपमानच केला आहे.
लोकसत्तासुद्धा अचानक मोदीविरोधी सूर लावत आहे. "का? "तर पुढे जाऊन ते हुकुमशहा होतील या भीतीने? अर्थात सगळा देश स्वच्छ करायचा आहे तर असा धुराळा उडणारच. मोदींनी फक्त पहिला झाडु मारला आहे. त्यासाठी कोणी त्यांना देव म्हणत नाहीये. पुढचं काम आपणच सगळ्यांनी करायचं आहे. आधीचा कचरा रिझवून टाकायचा आणि नवीन कचरा कोणाला टाकू नाही द्यायचा;  हे आता आपणच मनावर घेऊन करायचं आहे.
#लोकसत्ता

प्रिय भूषण

भूषण, वाढदिवसाच्या हार्दिक शुभेच्छा!
आज तू ४० वर्षांचा झालास! त्या निमित्ताने तुझं थोडं कौतुक करावं म्हणून लिहायला घेतलं आणि सगळं बालपणच डोळ्यासमोर उभं राहिलं. तू 'शेंडेफळ', त्यामुळे आमचा सगळ्यांचा लाडका! पण लाड करायची वेळच कमी यायची...😅
लहानपणी एकदम बारिक पण फार तुडतुडा होतास. सतत धडपडायचास त्यामुळे सगळा वेळ काळजी करण्यातच जायचा. इतकी की डेक्कनला आजीकडे रहायला जाताना मी तुझी bodyguard म्हणूनच यायचे. (आई तुला पाठवायची हे तिचं  daring च म्हटलं पाहिजे...😅)
एखादा दिवस क्वचितच असा गेला असेल की तुझ्या हातापायावर bandage नाही आहे. असो, 'पडे धडे तो वाढे' या उक्तीप्रमाणे तू 'वाढलास' खरा!!!!
चौथीपर्यंत तुझा अभ्यास आई, मी, प्राजक्ता पूर्ण करायचो...पण पाचवीत आलास आणि एकदम शांत झालास तो आजही 'शांत' म्हणूनच सगळ्यांना माहीत आहेस. (हा आता कधी कधी चिडतोस ते सोडून देऊ...😝)
'वाढलास' म्हणाले ते यासाठी की तुझी तू केलेली प्रगती ही कौतुकास्पद आहे. मग ती ME करण्यात असो, नोकरीत challenging tasks करण्यात असो, बाजा वाजविण्यात असो, पेटी (harmonium) वाजविण्यात असो, तबला वाजविण्यात असो किंवा शास्त्रीय संगीताविषयी माहिती गोळा करण्यात असो...अगदी खोलवर जाऊन माहिती मिळवतोस.
तू 'ज्ञानी' आहेस याबाबतीत कोणाचंच दुमत नसावं...(पत्नी अपवाद असते....😜) पण Physics असो, Mathematics असो, Grammer असो किंवा Philosophy असो...राजकारण असो की आर्थिक गुंतवणूक... तुझ्या स्वतःच्या काही clear ideas असतात....खूप वाचतोस, खूप छान समजून घेतोस, समजावून देतोस... प्रत्येक गोष्ट खोलात जाऊन करतोस!
आता ह्या खोलवर जाण्याच्या वृत्तीमुळे तुझं घरी तास न् तास office थाटून बसणं, दोन दोन महिने कागदाची विविध विमानं करून घरभर उडवणे, cubes शी खेळ, सम्मीत, सौमिकच्या खेळामधले challenging games खेळत रहाणे, कधीही मनात आलं की तबला practice करणं हे सगळं आई आणि अदितीच सहन करू जाणे....😍
पण आमच्या सगळ्यांसाठी तू 'खास' आहेस हे तितकंच खरं आहे.
प्राजक्ताच्या लग्नात दात्यांच्या बंद घरात 'एकटं' झोपणं, बाबा ICU मध्ये असताना हॉस्पिटलच्या बाहेरच्या बाकड्यावर कुत्र्यांच्या भयाण ओरडण्यात 'एकाकी' झोपणं यातून तुझा धीरोदात्तपणा नेहमीच आम्हाला जाणवतो. बाबा गेले त्यावेळी आपण रात्रभर हताशपणे बसून राहिलो... तेव्हा जाणवलं की तूही तितकाच हळवा आहेस...आईला जपतोस, अदिती, मुलं, आम्ही दोघी आणि आमचं कुटुंब, भाचवंड, आत्ये-मामे- मावस-चुलत भावंडं, आपली सगळीच माणसं यांच्यावर भरभरून प्रेम करतोस...म्हणूनच तू इथल्या मातीत परत आलास.
खरंतर तू आमचा लहान भाऊ पण कधी आमच्याहून मोठा झालास ते कळलंच नाही!
पुन्हा एकदा मनापासून वाढदिवसाच्या शुभेच्छा!
🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹🌹

पाऊलखुणा

दगडगोट्यात चालण्याची...
ना दखल..ना चाहूल कुणा...
जाईन तरीही क्षितीजाकडे...
ठेवून मागे पाऊलखुणा...

अनाकलनीय मन

कधी, कसे, कुठे, कितीदा...
कितीदा, कितीदा उलगडु मी मनाला?
तरीही नव्याने नवा थांग दिसतो...
विसावु कशी मी मनाच्या तळाला?

कितीदा, कितीदा मी झाकू मनाला...
अधुरे अपुरे पांघरूनि तयाला?
किती हे मुलामे...किती रंग द्यावे?
लपवु कशी अंतरंगास माझ्या?

किती कोपरे नि किती गुप्त दारे?
स्मृती विस्मृतिंचे कसे शोध घ्यावे?
किती भोवरे ढवळती ह्या मनाला?
कुठे नि कसे ओळखु मी स्वतःला?
                                   
                                 ...सुकृता

नदी

खळखळणारं झऱ्यासारखं धावणं कधीच थांबलं
'नदी' व्हायची वाट बघणारं 'ओढापणच' उरलं

वाटलं जावं खोल..व्हावं नदीसारखं रुंद
एक फाटा गेलाही काळ्या कातळाला खणत
मग खाली जाता जाता पुढे जाणं थांबलं
'सरोवर' व्हायची वाट बघणारं 'डबकेपणच' उरलं...

वाटलं फुलवावे आपणही 'मळे' मग काय...
गेले धावत...उजाड माळरानातून
मळ्यांमधून धावताना 'नदी' होणं राहिलं
फळाफुलात गुरफटलेलं 'कालवापणच' राहिलं...

वाटायचं कधीतरी आपणही 'नदी' व्हावं
आकाशाचं निळेपण खोल डोहात साठवावं
काठावरच्या रानाशी गुजगोष्टी  कराव्यात
भिरभिरणाऱ्या वाऱ्याबरोबर तरंग होऊन थरथरावं...

वाटायचं कधीतरी आपणही 'नदी' व्हावं
पूर्वेकडच्या तीरामागून सूर्यानं डोकवावं
तारकांनी चमचमणारं आकाशाचं वस्त्र ल्यावं
कोणीतरी आपल्यालाही गंगेसारखं नाव द्यावं...

येणाऱ्या जाणाऱ्याचं सगळं काही ऐकावं
त्यांची जळजळ, मळमळ सारं काही पचवावं
डोहात सोडलेल्या पायांना लाटांनी कुरवाळावं
सागराला मिळण्याआधी आपणच 'सिंधु' व्हावं...

खळखळणाऱ्या झऱ्यासारखं धावणं कधीच थांबलं
बांधाच्या धाकाने वहाणंही विसरलं
मैला जमा होणारं 'नालेपणच' उरलं
नदी व्हायचं स्वप्न मनामध्येच विरलं...

                                            --सुकृता